Позиция Третьего Пути: мова или язык, сцяг альбо флаг... свое или чужое?

Позиция «Третьего Пути» по вопросу (нижэй на беларускай):

Cтатус белорусского и русского языков, национальные символы (флаг, герб, гимн) в Беларуси

Позиция. Языки Мы выступаем за всемерную поддержку постепенного и ненасильственного распространения белорусского языка в качестве языка белорусских государственных институтов, культурной и образовательной элиты и в конечном итоге как доминирующего в стране языка общения. В то же время, осознавая тот факт, что русский язык является языком бытового и делового общения для миллионов белорусов, мы выступаем за сохранение его как языка с особым статусом (но не государственного) и против каких-либо форм дискриминации его носителей в нашей стране.

Исторические символы Беларуси Герб «Погоня», бело-красно-белый флаг, а также один из исторических гимнов или произведений несоветского периода путем государственного референдума восстанавливают свой статус государственных символов и заменяют собой постсоветскую символику сегодняшнего дня, отождествляемую с нарушением прав человека и конституционных принципов.

Белорусский язык
Белорусский язык в Беларуси знают и понимают практически все граждане, в то же время постоянно разговаривает, читает на нем значительно меньшее количество людей. Это язык нашего народа, во многом усилиями Лукашенко, но и в результате неграмотной языковой политики в 1991-1994 гг. отставленный на второй план.

На повестке дня стоит восстановление его статуса, как основного государственного языка страны.

В этой связи требуются меры на законодательном уровне (изменения в конституции, иные законодательные акты), запуск государственных программ и разъяснительная работа с населением через СМИ. В государственной сфере (особенно в сфере государственного управления и прессы) белорусский язык должен быть доминирующим. Чиновники должны знать белорусский язык даже не на среднем школьном, а на высшем уровне. Все чиновники, иные работники государственных органов, как лица, представляющие белорусское государство, должны пройти соответствующие квалификационные экзамены на предмет владения белорусским языком. Если они не будут способны ответить гражданину на белорусском языке при его на том желании, они должны подвергаться штрафам и иным мерам воздействия.

Белорусский язык должен быть обязателен для употребления в государственном документообороте, на вывесках и в названиях улиц (в этом случае допускается дублирование на русском или английском), в работе государственных органов. В повседневной жизни употребление его на работе должно нести реальные бонусы для обычного гражданина (например, надбавки к зарплате) и не быть принудительным везде, кроме государственных учреждений, государственных СМИ и прочих официальных органов. В системе государственного среднего и высшего образования необходимо обеспечить за счет управленческих решений, материальных и иных стимулов переход к активному использованию белорусского языка в обучении. В то же время милиция, учителя, медсестры и врачи, пожарные и другие обслуживающие население категории лиц должны одинаково хорошо владеть и русским, и белорусским языками (проверка знания белорусского на основном уровне через квалификационный экзамен).

Необходимо обеспечить главенство белорусского языка и на местном и региональных уровнях, недопустимо придание иным языкам особых статусов региональных языков, как сейчас на Украине.

При этом государство должно обеспечить период плавного перехода (в течение 10 лет) к подобной системе, предоставив бесплатную возможность интенсивного изучения белорусского языка для граждан, а также разъяснительную работу в форме информационной кампании в государственных СМИ. Таким образом может быть восстановлен статус главенствующего для белорусского языка.

Русский язык
Русский язык в Беларуси также знают практически все граждане. К сожалению, это было достигнуто за счет дискриминации белорусского языка и политики русификации. Кроме того, русский – это язык межнационального общения в нашем регионе.

Владение русским языком на уровне родного – это большая составляющая для нашего национального социального капитала. Это наше конкурентное преимущество в современном мире, так же как и владение нашими гражданами, например, английским языком. На сегодня в Беларуси нет никаких проблем с русским языком. Мы хотели бы сохранить такое положение и впредь, устраняя при этом проблему малого распространения белорусского языка.

Носители русского языка должны быть защищены от потенциальной дискриминации. За русским языком должен быть закреплен статус языка межнационального общения, но не государственного языка. Его употребление не может быть запрещено или каким-либо образом ограничено (кроме как в сфере государственных СМИ и государственном аппарате), знание его населением должно сохраняться на должном уровне.

Флаг
Флаг БССР, используемый сегодня как государственный, оптимален для Беларуси периода Лукашенко, но никак не подходит для Беларуси в долгосрочной перспективе. Он слишком связан с советским прошлым, на котором, по нашему мнению, как можно быстрее надо поставить жирный крест, эстетически проигрышен и исторически неоправдан. Он не может служить флагом независимого государства. Беларусь в истории последних столетий, когда государственные флаги получили свое распространение, практически не имела своей государственности, находясь под властью Российской Империи и в СССР. Единственное исключение – 6 месяцев БНР в 1918 г. Пусть недолго, но это образование символизировало белорусскую государственность, послужило причиной создания БССР как отдельной республики. И ее бело-красно-белый флаг был основан на органичных для белорусов, всего христианского мира цветах белом и красном и истории подобных знамен, идущей из белорусского средневековья. Подтверждение тому находим на флагах ряда государств Европы, использующих эту цветовую гамму, а также на торжественных одеяниях иерархов православной церкви (бело-красно-белые полосы).
Поэтому мы выступаем за возврат к бело-красно-белому флагу через механизм национального референдума, сопровождаемого информационной кампанией, поясняющей согражданам истинную ценность исторических символов и разрушающей клише пропаганды Лукашенко, связывающей этот флаг с фашистами.

Герб
Герб «Погоня» является древним историческим символом власти исконно славянского происхождения (его корни в традиции Полоцкой государственности, затем он стал символом власти в Великом княжестве Литовском, Русском и Жемойтском), о чем свидетельствует традиционный для белорусских православных христиан Средневековья патриарший крест на щите всадника, доминирующие белый и красный цвета герба, свойственные славянским племенам, которые были у истоков рождения белорусов. Наличие схожего герба у Литовской Республики объясняется примерно так же, как наличие советского по сути герба у Беларуси Лукашенко. Когда-то современная Литва, или Жемойтия, была частью Великого Княжества, и на ее территории волей Сталина оказалась историческая столица ВКЛ город Вильно (современный Вильнюс).
Таким образом, мы выступаем за возврат к исторически верному государственному символу «Погоня» как гербу Беларуси вместо псевдо-советского герба современной Беларуси аналогичным способом, как и в случае с флагом.

Гимн
Гимн БССР, даже слегка отретушированный, не может быть гимном свободной и независимой страны.
Мы считаем важным провести открытый конкурс по определению нового гимна страны с привлечением экспертов, голосованием по ТВ и интернету, обсуждением исторических и современных версий подходящих музыкальных композиций и текстов. Три лучшие – вынести на национальный референдум. Композицию победителя «народного» голосования законодательно закрепить в качестве гимна Беларуси.

***

Пазыцыя «Трэцяга Шляху» па пытаньні:

Статус беларускай і расейскай моў, нацыянальныя сымбалі (сцяг, герб, гімн) у Беларусі

Пазыцыя. Мовы Мы выступаем за падтрымку паступовага і негвалтоўнага распаўсюджаньня беларускай мовы ў якасьці мовы беларускіх дзяржаўных інстытутаў, культурнай і адукацыйнай эліты і ў выніку як дамінуючай у краіне мовы зносін. Разам з тым, усьведамляючы той факт, што расейская мова зьяўляецца мовай бытавых і дзелавых адносін для мільёнаў беларусаў, мы выступаем за захаваньне яе як мовы з адмысловым статусам (але не дзяржаўнай) і супраць усялякіх форм дыскрымінацыі яе носьбітаў у нашай краіне.

Гістарычныя сымбалі Беларусі Герб «Пагоня», бел-чырвона-белы сьцяг, а таксама адзін з гістарычных гімнаў ці твораў несавецкага перыяда шляхам дзяржаўнага рэферэндуму вяртаюць свой статус дзяржаўных сымбаляў і падмяняюць сабой постсавецкую сымболіку сеньняшняга дня, якая атаясамліваецца з парушэньнем правоў чалавека і канстытуцыйных прынцыпаў.

Беларуская мова
Беларускую мову ў Беларусі ведаюць і разумеюць практычна ўсе грамадзяне, у той жа час заўседы размаўляе, чытае на ей значна меншая колькасьць людзей. Гэта мова нашага народа, намаганьнямі Лукашэнкі, а таксама ў выніку моўнай палітыкі ў 1991-1994 гг. адсунутая на другі плян.

На павестцы дня стаіць адраджэньне яе статуса як асноўнай дзяржаўнай мовы краіны.

У сувязі з гэтым патрэбны меры на заканадаўчым узроўні (зьмены ў канстытуцыі, іншыя заканадаўчыя акты), запуск дзяржаўных праграм і растлумачальная праца з насельніцтвам праз СМІ. У дзяржаўнай сферы (асабліва ў галіне дзяржаўнага кіраваньня й прэсы) беларуская мова павінна быць дамінуючай. Службоўцы павінны ведаць беларускую мову нават не на сярэднім школьным, а на вышэйшым узроўні. Усе службоўцы, іншыя працаўнікі дзяржаўных органаў, як асобы, якія прадстаўляць беларускую дзяржаву, павінны прайсьці адпаведныя кваліфікацыйныя экзамены на прадмет валоданьня беларускай мовай. У выпадку, калі яны ня будуць здольныя адказаць грамадзяніну на беларускай мове пры яго жаданьні, яны павінны будуць выплаціць штраф ці будуць падвергнутыя іншым мерам уздзеяньня.

Беларуская мова павінна быць абавязковай для выкарыстаньня ў дзяржаўным дакументазвароце, на шыльдах і ў назвах вуліц (у гэтым выпадку дапушчальнае дубляваньне на расейскай і англійскай), у працы дзяржаўных органаў. У паўсядзенным жыцьці выкарыстаньне яе на працы павінна несьці рэальныя бонусы для звычайнага грамадзяніна (напрыклад, падвышэньне заробку) і ня быць прымусовым паўсюль, акрамя дзяржаўных устаноў, дзяржаўных СМІ і іншых афіцыйных органаў. У сістэме дзяржаўнай сярэдняй і вышэйшай адукацыі неабходна забяспечыць за кошт кіраўніцкіх рашэньняў, матэрыяльных і іншых стымулаў пераход да актыўнага выкарыстаньня беларускай мовы ў навучаньні. У той жа час міліцыя, настаўнікі, медыцынскі пэрсанал, пажарныя і іншыя абслугоўваючыя насельніцтва катэгорыі асоб павінны аднолькава добра валодаць і расейскай, і беларускай мовамі (праверка веданьня беларускай мовы на асноўным узроўні пры дапамозе кваліфікацыйнага экзамена).

Неабходна забяспечыць вяршэнства беларускай мовы на мясцовым і рэгіянальным узроўнях, недапушчальна наданьне іншым мовам адмысловых статусаў рэгіянальных моў, як зараз на Украіне.

Пры гэтым дзяржава павінна забяспечыць перыяд паступовага пераходу (цягам 10 гадоў) да падобнай сыстэмы, даўшы бясплатную магчымасьць інтэнсіўнага вывучэньня беларускай мовы для грамадзян, а таксама правеўшы растлумачальную работу ў форме інфармацыйнай кампаніі ў дзяржаўных СМІ. Такім чынам можа быць адроджаны статус галоўнай для беларускай мовы.

Расейская мова
Расейскую мову ў Беларусі таксама ведаюць практычна ўсе грамадзяне. На жаль, гэта было дасягнута коштам дыскрымінацыі беларускай мовы і палітыкі русыфікацыі, але гэта факт. Акрамя таго, расейская мова – гэта мова міжнацыянальных зносін у нашым рэгіене.

Валоданьне расейскай мовай на ўзроўні роднай мовы – гэта вялікі складнік для нашага нацыянальнага сацыяльнага капітала. Гэта наша канкурэнтная перавага ў сучасным свеце, таксама як і валоданьне нашымі грамадзянамі, напрыклад, англійскай мовай. На сеньняшні дзень у Беларусі няма аніякіх парблем з расейскай мовай. Мы хацелі б захаваць такое становішча й надалей, устараніўшы пры гэтым праблему малога распаўсюджаньня беларускай мовы.

Носьбіты расейскай мовы павінны быць абаронены ад патэнцыяльнай дыскрымінацыі. За расейскай мовай павінен быць замацаваны статус мовы міжнацыянальных зносін, але не дзяржаўнай мовы. Яе выкарыстаньне ня можа быць забаронена ці абмежавана (акрамя галіны дзяржаўных СМІ і ў дзяржаўным апараце), веданьне яе насельніцтвам павінна захоўвацца на належным узроўні.

Сьцяг
Сьцяг БССР, які выкарыстоўваецца сеньня ў якасьці дзяржаўнага, аптымальны для Беларусі перыяду Лукашэнкі, але ніякім чынам не падыходзіць для Беларусі ў доўгатэрміновай пэрспектыве. Ён вельмі моцна звязаны з савецкім мінулым, якое, на нашу думку, трэба як мага хутчэй перакрэсліць, эстэтычна прайграе і гістарычна неапраўданы. Ен ня можа быць сьцягам незалежнай дзяржавы. Беларусь у гісторыі апошніх стагоддзяў, калі дзяржаўныя сьцягі атрымалі свае распаўсюджаньне, практычна ня мела сваей дзяржаўнасьці, знаходзячыся пад уладай Расейскай Імперыі і ў СССР. Адзінае выключэньне – 6 месяцаў БНР у 1918 г. Няхай нядоўга, але гэтае утварэньне сымвалізавала беларускую дзяржаўнасьць, стала прычынай утварэньня БССР як асобнай рэспублікі. І яе бел-чырвона-белы сцяг быў заснаваны на арганічных для беларусаў, для ўсяго хрысціянскага свету колерах белым і чырвоным і гісторыі падобных сцягаў, якая бярэ пачатак у беларускім сярэднявеччы. Пацвярджэньне гэтаму знаходзім на сьцягах шэрагу дзяржаў Эўропы, якія выкарыстоўваюць гэтую колеравую гаму, а таксама на ўрачыстых адзеньнях ерархаў праваслаўнай цэркві (бел-чырвона-белыя палосы).
Пагэтаму мы выступаем за адраджэньне бел-чырвона-белага сьцяга праз мэханізм нацыянальнага рэферэндуму, суправаджаемага інфармацыйнай кампаніяй, якая паясняе грамадзянам сапраўдную каштоўнасьць гістарычных сымбаляў і разбурае клішэ прапаганды Лукашэнкі, якая атаясамлівае гэты сьцяг з фашыстамі.

Герб
Герб «Пагоня» з’яўляецца старажытным сымбалем улады карэннага славянскага паходжаньня (яго карані ў традыцыі Полацкай дзяржаўнасьці, затым ен стаў сымбалем улады ў Вялікім княстве Літоўскім, Рускім і Жамойцкім), аб чым сьведчыць традыцыйны для беларускіх праваслаўных хрысціян Сярэднявечча патрыяршы крыж на тарчы конніка, дамінуючыя белы і чырвоны колеры герба, уласцівыя славянскім пляменам, якія былі каля вытокаў нараджэньня беларусаў. Наяўнасьць падобнага герба ў Літоўскай Рэспублікі тлумачыцца прыкладна таксама, як наяўнасьць савецкага па сутнасьці герба ў Беларусі Лукашэнкі. Калісьці сучасная Літва, ці Жамойція, была часткай Вялікага княства, і на яе тэрыторыі па волі Сталіна аказалася гістарычная сталіца ВКЛ горад Вільна (сучасны Вільнюс).
Такім чынам, мы выступаем за аднаўленьне гістарычна вернага дзяржаўнага сымбаля «Пагоня» як герба Беларусі замест псеўда-савецкага герба сучаснай Беларусі аналагічным чынам, як і ў выпадку са сьцягам.

Гімн
Гімн БССР ня можа быць гімнам свабоднай і незалежнай краіны. Мы лічым важным правесьці адкрыты конкурс па вызначэньні новага гімна дзяржавы з прыцягненьнем экспертаў, галасаваньнем па ТВ і інтэрнэце, абмеркаваньнем гістарычных і сучасных версій падыходзячых музычных кампазыцый і тэкстаў. Тры найлепшыя – вынесьці на нацыянальны рэферэндум. Кампазыцыю пераможцы «народнага» галасаваньня заканадаўча замацаваць у якасьці гімна Беларусі.

                                                                                                            ***